Vuurwerk

Table of contents

1 Algemeen
2 Geschiedenis
3 Gevarenklassen
4 Vuurwerk met oud en nieuw
5 Literatuur
6 Bronnen

Algemeen

Vuurwerk bestaat uit ontplofbare of brandbare mengsels (ook wel sassen genoemd), die bij onsteking verschillende effecten veroorzaken, bijvoorbeeld licht, geluid of beweging. Er zijn verschillende soorten vuurwerk:

Fop of schertsvuurwerk:
Fop of schertsvuurwerk is licht vuurwerk dat het hele jaar te koop is en wat ook altijd afgestoken mag worden. Hieronder vallen bijvoorbeeld sterretjes, rookbommetjes en trekbommetjes.
Feestvuurwerk:
Feestvuurwerk is vuurwerk dat in de drie dagen voor oud en nieuw verkocht wordt en dat alleen op oudjaarsdag van 10 uur 's morgens tot nieuwjaarsdag 2 uur afgestoken mag worden. Dit vuurwerk mag door iedereen van 16 jaar of ouder gekocht worden.
Professioneel vuurwerk:
Professioneel vuurwerk mag niet aan consumenten verkocht worden. Het wordt alleen afgestoken door professionals die een speciale training hebben gevolg om het te kunnen afsteken. Dit is het zwaarte vuurwerk (qua lading en kracht) dat afgestoken wordt (meestal op afstand, door een elektrische ontsteking).
Ernst vuurwerk:
Ernst vuurwerk is het vuurwerk dat gebruikt wordt wanneer een schip in nood is en er signalen afgegeven moeten worden, zoals fakkels, vuurpijlen, parachutes en rookpotten. Dit is ook het vuurwerk dat in het leger gebruikt word voor soortgelijke doelen, bijvoorbeeld rookschermen of verlichting.
Illegaal vuurwerk:
Vuurwerk dat niet aan consumenten verkocht mag worden zoals vuurwerk voor profesioneel gebruik (dus illegaal voor consumenten maar niet voor professionals). Veel illegaal vuurwerk komt uit België, waar redelijk zwaar vuurwerk gewoon te koop is, zoals vlinderbommen, lawinepijlen en Chinese rollen. Deze artikelen zijn in Nederland verboden omdat ze een te hoge lading kruit bevatten of te gevaarlijk zijn. Ook zelfgemaakt vuurwerk valt onder deze categorie, wat zeer gevaarlijk is omdat de uitwerking niet bekend is.
Romeinse kaarsen:
Romeinse kaarsen zijn lange dunne kokers gevuld met gekleurde kogeltjes. Deze kogeltjes worden brandend uit de koker geschoten door middel van snel brandend kruit. Romeinse kaarsen zijn er ook met crackling effect.
Grondbloemen:
Grondbloemen werken volgens het zelfde principe als vuurpijlen: kruit opgesloten in een papieren omhulsel, met een klein gat. Maar het gat zit nu aan de zijkant waardoor het vuurwerk gaat ronddraaien. Grondbloemen bestaan in verschillende varianten: met crackling effect; 12 kleine/grote als matje; met een eindknal; met vleugeltje (waardoor het vuurwerk opstijgt) en de gewone grondbloem.
Rotjes:
Rotjes zijn met kruit gevulde gesloten kartonnen kokertjes.

Vuurwerk is waarschijnlijk ontdekt door de Bengalen (het woord 'Bengaals vuurwerk' verwijst nog naar het land Bangladesh), maar werd pas op grote schaal gebruikt door de Chinezen, aan het begin van onze jaartelling. Zij gebruikten het bij religieuze gebeurtenissen om boze geesten te verdrijven. Militairen gebruiken vuurwerk ook wel eens voor verlichting van terreinen of het geven van signalen. De Chinezen beschikten zeker vanaf de vroege 13e eeuw over buskruit, het belangrijkste bestanddeel van vuurwerk. Vlak nadat de Chinezen het buskruit hadden ontdekt, deden ze er al proeven mee. Uit de proeven kwamen verschillende soorten vuurwerk voort. Vuurwerk vond na de ontdekking snel zijn weg naar Europa.

Gevarenklassen

Het meeste vuurwerk komt uit China. Daar vindt ook de classificatie naar gevarenklasse plaats. De classificatie vindt plaats op grond van internationale regelgeving. Vuurwerk is naar aard en werking onderverdeeld in vier subklassen. Subklasse 1.1 is het zwaarste vuurwerk, subklasse 1.4 het lichtste. De vier subklassen zijn:

Subklasse 1.1: Gevaar voor massa-explosie.
Subklasse 1.2: Gevaar voor scherfwerking. Er bestaat geen risico voor massa-explosie.
Subklasse 1.3:
- Gevaar voor brand, maar weinig gevaar voor scherfwerking.
- Gevaar voor brand en scherfvorming, maar geen gevaar voor massa-explosie.
Subklasse 1.4: Gering gevaar voor ontploffing. De gevolgen blijven hoofdzakelijk beperkt tot de verpakking.

Volgens de Nederlandse regels moet consumentenvuurwerk altijd zodanig zijn verpakt dat het kan worden ingedeeld in de subklasse 1.4. Daarnaast blijven voor consumentenvuurwerk de bestaande regels van kracht, waarbij beperkingen zijn gesteld aan de hoeveelheden en soorten werkzame stof.

Vuurwerk met oud en nieuw

In Nederland wordt met oud en nieuw traditioneel zeer veel vuurwerk door particulieren afgeschoten. Daarmee wordt symbolisch het oude jaar verjaagd, en het nieuwe jaar binnengehaald. Een aantal soorten vuurwerk mag echter niet door particulieren gebruikt worden. Vuurwerk dat in België gewoon te koop is wordt illegaal naar Nederland gebracht.

Door het afsteken van het vele vuurwerk wordt de kwaliteit van de lucht vlak na de jaarwisseling korte tijd zeer slecht. Het nieuwe jaar wordt met grote hoeveelheden vuurwerk en feestvuren ingeluid. In stedelijke gebieden lijdt dit gedurende de nacht tot smogvorming. Ook de uitstoot van fijn stof leidt tot een hoge concentratie daarvan in de lucht. De vervuiling verdwijnt het ene jaar sneller dan het andere, dit hangt sterk af van de windsnelheid en eventuele neerslag. Patiënten met luchtwegaandoeningen zoals astma en mensen met hart- en vaatziekten wordt aangeraden binnen te blijven.

De resten van het afgestoken vuurwerk blijven soms liggen op straat en lijdt daardoor tot zwerfafval. In sommige gemeenten worden speciale vuilniszakken uitgedeeld om dit afval op te ruimen.

Tenslotte gebeuren met vuurwerk vrij veel ongelukken, waarbij meestal jonge mensen oog of handletsel oplopen.

Literatuur

-LENSELINK, J. Vuurwerk door de eeuwen heen. 78pp, Amsterdam, 1991, ISBN: 90-6707-277-x
-RAMLA, B. J. Vuurwerk!. 88pp, Zutphen, 1995, ISBN: 90-5658-007-8

Bronnen

Een deel van deze tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is overgenomen van de website van het Ministerie van VROM.
De informatie over smogvorming is afkomstig van de website van het RIVM.