Spoorweg
nds:Isenbohn
Stalen spoorstaven op houten dwarliggers |
 Wissels en bovenleiding emplacement Utrecht |
Een spoorweg (of spoorbaan) wordt gevormd door twee parallelle ijzeren staven, op breedte gehouden door houten of betonnen dwarsliggers, en is bedoeld om een voertuig (en meestal een hele reeks gekoppelde voertuigen) met ijzeren wielen zich tussen deze staven voort te laten bewegen: een trein of rangeerdeel. Aan de binnenkant van de wielen van een trein zit de wielflens, een opstaande rand die de trein in het spoor houdt. Nadat velen geprobeerd hadden een veredelde koets op de sporen te zetten, was er de Engelse ingenieur Stephenson, die een met stoom aangedreven machine ontwikkelde, de "Olifant", en die daarmee een grote duw gegeven heeft aan de ontwikkeling van het transport in Europa en in de rest van de wereld.
Begin 19e eeuw reed de eerste trein. In 1835 reed de eerste trein op het Europese vasteland: tussen Mechelen en Brussel. Niet Brussel maar Mechelen is nog steeds het theoretische referentiepunt van het Belgische spoorwegnet, waar de "Perron" deze plaats aangeeft. Omwille van allerlei redenen is de perron reeds meerdere malen verplaatst. Om practische redenen wordt echter Brussel steeds meer als nulpunt beschouwd.
Zoals begin 21e eeuw de telecommunicatie als de drijvende industrie worden aangezien, was dat toen zo voor de spoorwegnet.
De onderbouw is de ondergrond waar de spoorlijn op wordt aangelegd. Dit kan dus een spoordijk, een brug of een viaduct zijn.
De bovenbouw komt op de onderbouw en bestaat uit ballast (bijvoorbeeld steenslag van porfier). Op de ballast worden dwarsliggers aangebracht. Vroeger werden vooral houten dwarsliggers gebruikt. In Duitsland gebruikte men vroeger ijzeren dwarsliggers (op regionale spoorlijnen nog steeds aan te treffen). Tegenwoordig gebruikt men steeds meer betonnen dwarsliggers. Een houten dwarsligger wordt ook wel "biels" genoemd. Op de dwarsliggers worden de spoorstaven bevestigd. Een stopmachine wordt gebruikt om de ballast goed onder de spoorstaven te stoppen zodat de rails goed ligt. Bij de bovenbouw worden ook de seinen en de spoorbeveiliging gerekend en de bovenleiding, indien aanwezig.
In vele andere landen, waaronder Nederland, het Luxemburg en Duitsland, rijden de treinen normaal rechts. Tussen Essen en Roosendaal zullen de treinen dus 1) moeten wisselen van kant en 2) veranderen van spanning.
Nieuwe spoorlijnen
Spoorlijnen in aanbouw (2003)
Geschiedenis
Spoorwegen in Nederland
In Nederland ligt 2809 km spoorlijn met een spoorwijdte van 1435 mm, waarvan 2061 km geelektrificeerd is en 931 km enkelsporig. In totaal ligt er in Nederland 6505 km spoor (dubbelspoor dubbel geteld). De spoorwegen in Nederland worden beheerd door ProRail. Spoorwegen in België
In België ligt 3454 km spoorlijn met een spoorwijdte van 1435 mm, waarvan 2701 km geëlektrificeerd is. 2563 kilometer is dubbelsporig. De sporen in België worden onderhouden door de NMBS.Spoortechniek
Een spoorweg bestaat uit een onderbouw en een bovenbouw:Profiel van vrije ruimte (PVR)
Hoewel Britse treinen op normaalspoor rijden, is het niet mogelijk om met Europese treinen in Engeland te rijden. In Groot-Brittannië wordt een nauwer profiel van vrije ruimte toegepast. De Eurostar, de hogesnelheidstrein tussen Parijs/Brussel en London Waterloo, heeft afwijkende afmetingen. Een dubbeldekstrein is in Engeland niet mogelijk.
In Nederland zijn in de jaren '90 treinen gebouwd met uitzonderlijke vorm en breedte te weten: IRM, SM'90 (Railhopper) en DM'90 (Buffel); dit materieel is niet op alle spoorlijnen in Nederland toegelaten.Links- en rechtsrijden
Treinen rijden op de Britse Eilanden, in België, Zwitserland, Oostenrijk, Frankrijk, Spanje op de lijnen (in volle baan) links. Dat noemt men "normaalspoor". Exceptioneel (bijvoorbeeld bij werken of een ongeval), rijden ze op tegenspoor. Daartoe wordt beslist door de beide seinposten (langs weerzijden van het blok) samen en uiteraard als het baanvak vrij is.Nieuwe spoorlijnen en stations sinds de jaren '70 (Nederland, personenvervoer)
(*): hernieuwde ingebruikname voor personenvervoer van een bestaande spoorweg die niet meer werd gebruikt of nog slechts voor goederenvervoer
Geplande spoorlijnen (2003)
Opgeheven spoorlijnenZie ook
Spoortermen
