Schilderkunst
Schilderkunst is de kunstvorm waarbij geschilderd wordt, dat wil zeggen, waarbij een pigment (kleurstof) in een opdrogende drager op een oppervlak wordt aangebracht. Dat oppervlak is over het algemeen een canvas (doek), maar kan ook een muur zijn (het schilderij vormt dan een muurschildering), glas, papier of bijvoorbeeld een rotswand.Beroemde voorbeelden van schilderijen zijn de Nachtwacht van Rembrandt van Rijn, de Mona Lisa van Leonardo da Vinci, De Zonnebloemen van Vincent van Gogh, L'entrée du Christ à Bruxelles van James Ensor, de Nymphéas van Claude Monet, Les demoiselles d'Avignon van Pablo Picasso, De Kruisafneming van Pieter Pauwel Rubens of Het Lam Gods van Jan Van Eyck.
Er bestaan vele verschillende schildertechnieken, waarbij ook verschillende schildersmaterialen worden gebruikt. Voorbeelden van schildertechnieken zijn Olieverf en Aquarel. Schildersmaterialen zijn bijvoorbeeld penselen en paletmessen.
Zie ook:
Geschiedenis van de schilderkunst en schilderstijlen
| Schilderstijl | Typering | Voorbeelden |
| Prehistorie Steentijd - IJzertijd -Bronstijd | ||
| Rotswandschilderingen | Veelal jachttaferelen Ook weergave van stammentradities. | Lascaux Altamira Dordrecht in Zuid-Afrika Creswell Crags |
| Oudheid | ||
| Egyptische schilderkunst | Een kunst in dienst van goden en doden. Voorstellingen van religieuze aard, onder vorm van beeldverhaal, in reliëfs en in fresco's op droge wand. | mastabagraven - Licht van Aton. |
| Griekse schilderkunst vanaf de 7e eeuw v. Chr |
Idealistische vormgeving, ordening, anatomie, naakten. Beschilderd vaatwerk: zwartfigurig op rode achtergrond of roodfigurig op zwarte achtergrond. | Attische stijl |
| Etruskische schilderkunst 8e t/m 5e eeuw v. Chr |
Mensen, dieren, natuur, beweging, sensualiteit, individualisme, dynamiek in grafschilderingen | Tomba François - Tomba dell'Orco - Tomba del rievi te Caere. |
| Romeinse schilderkunst | Psychologisch portret, actualiteit, landschap, legende, mythologie, stilleven; frivoliteit, dreigende ondergang, vroeg-christelijke thema's. Mozaïekkunst als vloerbekleding. | Pompeii - catacomben |
| Vroege Middeleeuwen | ||
| Karolingische renaissance, 8e/9e eeuw n. Chr. | Boekverluchtingskunst in miniatuurschilderingen. | Adagroep (Evangelarium te Trier) - Godescale. | Romaanse wandschilderingen | Zonder ornamentiek. Gestilleerde mensen- en dierenfiguren binnen vele variëteiten van blad- en bloemenornamenten./td> | Catalonië/fresco School van Ripoll Johannes Pintor |
| Byzantijnse kunst | Mozaïeken verkozen boven fresco's. - Iconen: zowel profane als religieuze. | San Vitale te Ravenna. |
| Islamitische kunst | Alleen profaan karakter. Muurschildering meestal als abstracte decoratie, vaak voluptueus van karakter. | Qusair'Amra - 'Ali Qupu (Isaphan). |
| Middeleeuwen | ||
| Gotiek | Paneelschilderkunst: erg schematische voorstelling met weglaten van details. Einde 14de eeuw: natuurlijk milieu, interieur, landschap met uiterst nauwgezette weergave van werkelijkheid. | Melchior Broederlam - Santa Maria Novella |
| Italië | Fresco's, sterk onder Byzantijnse invloed: statische voorstelling, vlakke achtergrond. | Giotto - Cimabue - Duccio - Ambrogio Lorenzetti - Orcana - Simone Martini |
| Duitsland | Laat-gothiek: madonna's, bijbelverhalen en heiligenfiguren, geplaatst in in natuur, in kerk- of wooninterieur, niet meer op vlakke achtergrond. Gebruik van olieverf brengt prachtig kleurengamma. | Meester Bertram von Minden - Konrad von Soest - Meester Francke- Stephan Lochner - Matthias Grünewald - Konrad Witz - Lukas Moser - Martin Schongauer |
| Frankrijk | Fresco: muur- of gewelfschilderij, aangebracht op nog vochtige verse kalk, zodat de verf niet op de muur ligt, maar in de kalk dringt. Paneelschilderij: verplaatsbare voorstelling op houten paneel, meestal geschilderd voor altaren. Miniatuur: geschilderde versierde beginletter in middeleeuwse handschriften, later ook gewoon klein schilderwerkje. | Claus Sluter - Jean Maloyel - Henri Bellechose - Nicolas Froment - Jean Fouquet - Enguerrand Charenton |
| Vlaamse Primitieven | Uiterst realistische weergave met vaak mystieke beleving. Invoeren van de eerste olieverf. Daarvoor werd tempera gebruikt. | Jan van Eyk, ca. 1390-1441 - Rogier van der Weyden, ca. 1400-1464 - Memlinc - Gerard David, ca 1465 - ca 1495 - Diederick Bouts - Petrus Christus - Hugo van der Goes - Quinten Matsys |
| Noordelijke Nederlanden | Demonische wereld | Meester der Virgo inter Virgines - Geerten tot St. Jans, ca 14650 - ca 1495 - Albert Ouwater - Jeroen Bosch |
| Renaissance - 15e eeuw | ||
| Renaissance | Onder impuls van het gelijklopend Humanisme: teruggrijpen naar de elementen van de kunst van de klassieke Oudheid. | Michelangelo - Sandro Botticelli - Paolo Veronese |
| 16e eeuw - 17e eeuw | ||
| Barok | Nieuwe stijl ontstaan onder invloed van de Contra-reformatie en gekenmerkt door overdadige versiering om de beweging te accentueren, vooral bereikt door de kleuren, de versiering en het licht-schaduweffect. | Pieter Pauwel Rubens - Rembrandt van Rijn. |
| 18e eeuw | ||
| Rococo | Laatste fase in de evolutie van de Barok, ontstaan in Frankrijk na Lodewijk XIV, waarbij de plechtstatigheid vervangen werd door speelsheid in frissere pastelkleuren, licht stucwerk, rocaille, verguld houtsnijwerk en slingers. | Antoine Watteau - François Boucher - Jean Fragonard |
| 19e eeuw | ||
| Classicisme | Reactie op de Rococco-stijl, vooral in Frankrijk (Louis XVI en Empire), tussen 1770 en 1830. | Dominique Ingres - Jacques Louis David |
| Romantiek | Zuiverheid en rationele compositie uit het Classicisme worden verdrongen door gevoel en verbeelding. | Eugène Delacroix- Caspar David Friedrich - Philipp Runge - William Turner - John Constable - Theodore Géricault |
| Realisme - vanaf 1830 | Weergeven van de ter plaatse waar te nemen werkelijkheid. | Barbizon - Théodore Rousseau - Jean François Millet - Charles François Daubigny - Camille Corot -Louis Artan - Hippolyte Boulenger - School van Tervuren |
| Impressionisme | - Reactie tegen het academisme (nationalistische romantiek).
- Creëren van een welbepaalde tijdsindruk.
- Banaliseren van de thema's.
- Kleuren naast elkaar, zonder vermenging.
- Schilderen en tekenen ter plaatse. |
Edouard Manet - Edgar Degas - Claude Monet - Camille Pissarro - Berthe Morisot - Paul Cézanne - Pierre-Auguste Renoir - Mary Cassatt - Alfred Sisley |
| Post-impressionisme, Pointillisme | Wetenschappelijk uitwerken van de kleurenschakeringen en -nuances, door het naast elkaar plaatsen van de kleurstippen, zonder enige vermenging, noch vooraf op het palet, noch op het doek zelf. | School van Pont-Aven - Nabis- Georges Seurat - Paul Signac |
| Neo-impressionisme, 2e helft 19e eeuw | Opeenvolging van bewegingen als Pointillisme, School van Pont-Aven, Nabis, Haagse en Larense scholen, die zich alle onledig hielden met de analyse van het licht en de kleur van de impressionisten. | Vincent Van Gogh - Paul Gauguin - Willy Schlobach - Willy Finch - Les XX - Octave Maus - James Ensor - Guillaume Vogels - Theo Van Rysselberghe - Jan Toorop - Theodoor Verstraete - Periclès Pantazis |
| Haagse School | Aantal schilders die de impressionistische stijl en technieken uitwerkten in de omgeving van Den Haag, tussen 1860 en 1900. | Jacob Maris - Matthijs Maris - Willem Maris - J.H. Weissenbruch - Hendrik Mesdag - Jozef Israëls - Blommers - J. Bosboom |
| Larense school | Aantal schilders die, ca.1880-85, onder leiding van of geïnspireerd door Albert Neuhuys en Anton Mauve tesamen werkten in de omgeving van het landelijke Laren. | Albert Neuhuys - Anton Mauve |
| De Amsterdamse Impressionisten | Enkele deelnemers aan de Haagse School weken uit naar Amsterdam. | George Breitner - Floris Hendrik Verster |
| Symbolisme | Reactie op het Impressionisme | William Blake - Pierre Puvis de Chavannes - Gustave Moreau - Edvard Munch - Odilon Redon - Jan Toorop |
| Sezession | Separatistische beweging, eind 19de eeuw, t.o.v. heersende conservatisme (academisme), vooral in Duitsland. | Gustav Klimt - Egon Schiele - . |
| Art-Nouveau, ook genoemd Jugendstil of Modern Style | Optimische schilderstijl. Geen gebruik van symmetrie. Voorkeur voor veel ornamenten, waarbij krullerige vrouwen-, bloem- en vogelmotieven domineren. | Gustav Klimt - Aubrey Beardsley - Alphonse Mucha - Henri de Toulouse-Lautrec - Victor Horta - Charles Rennie Mackintosh - Hector Guimard - Henri van der Velde |
| 20ste eeuw | ||
| Expressionisme | De kunstenaar geeft vooral zijn eigen gevoelens weer, bijvoorbeeld door niet realistisch kleurgebruik en het accentueren van vervormingen in het beeld. | Die Brücke - Der blaue Reiter - Latemse Scholen - Constant Permeke - Gustaaf De Smet - Frits Van den Berghe- De Ploeg (Groningen) - Jan Altink - Johan Dijkstra - Hendrik Nicolaas Werkman - Jan Wiegers - Marcel Caron |
| Fauvisme | Gebruik van scherp tegenover mekaar contrasterende kleurenmassa's, dikwijls direct op doek zonder enige tekening. | Les Fauves - Henri Matisse - Kees van Dongen - Brabantse Fauvisme - Rik Wouters |
| Animisme | Reactie op het Vlaamse expressionisme, waarbij men de vervormingen en de aardse kleur afwijst en de persoonlijke vertedering accentueert. | Albert Van Dyck - War Van Overstraeten |
| Nervia | Waalse beweging uit 1928 voor de herwaardering van het classicisme | Louis Buisseret - Anto Carte |
| Sociaal Realisme | Niet-geïdealiseerde, objectieve weergave van de sociale toestanden in de maatschappij. | Constantin Meunier - Eugeen Laermans - Pierre Paulus - Newlyn Group. |
| Neue Sachlichkeit | Fanatiek objectief realisme, zonder enige idealiteit. Neigend naar grimmig cynisme. Scherpe omtrekken. | Lucian Freud - Otto Dix - Georges Grosz |
| Abstracte Kunst | Abstraheren van figuratieve elementen of het totale beeld tot al of niet contrasterende of harmonieuze kleurschakeringen. Men onderscheidt "warme" of "lyrische" abstractie (kleurrijke) naast "koude" abstractie (vaak monochrome geometrische figuren). | Piet Mondriaan - Wassily Kandinsky - Louis Van Lint - Victor Servranckx - Paul Klee - - Gilbert Decock - Gilbert Swimberghe - Willem de Kooning - Jackson Pollock |
| Rayonisme | Abstracte Russische beweging, omstreeks 1911, gebruik makend van parallelle kleurstralen. | Michael Larionov - Natalja Gontscharova |
| Orphisme | Lyrisch abstracte compositie van uitsluitend contrasterende kleuren. | Robert Delaunay - Sonia Delaunay - Frantisek Kupka - Francis Picabia |
| Suprematisme | Het zuivere gevoel wordt uitgedrukt door eenvoudige vormen en pure kleuren: vierkant, rechthoek, bolschijf, kruis en winkelhaak. Russische abstractie. | Kasimir Malewitsj |
| Constructivisme | Geometrische abstracte beweging in Rusland, tussen 1917 en 1921, die door constructies van losse vormen ruimtelijke beweging wilde suggereren. | Vladimir Tatlin - El Lissitsky - Naum Gabo - Albert Pevsner - L. Mogoly Nagy |
| Bauhaus | Onderwijs gericht op industriële vormgeving. | Walter Gropius - Johannes Itten |
| Kubisme | Plastisch-geometrische vormen in landschappen. Hoekige, expressieve lijnen en vlakken, los van perspectief, leidend naar half-abstractie. | George Braque - Juan Gris - Fernand Leger - Francis Picabia - Pablo Picasso - Louis Marcoussis - Jean Metzinger - Albert Gleizes - Robert Delaunay - Raymond Duchamp-Villon - Jacques Villon - Section d'or |
| Dadaïsme | Contesteren tegen de gevestigde kunstwaarden, door samenbrengen van verwarrend onrealistische elementen, in oa. readymate-stukken. | Marcel Duchamp - Kurt Schwitters - Man Ray - Theo Van Doesburg |
| Assemblage-kunst | Schijnbaar toevallig ongelijksoortige voorwerpen bij elkaar brengen tot nieuw figuratief of geabstraheerd beeld. | Marcel Duchamp - Kurt Schwitters - Marcel Cornell - Paul Joostens - Camiel Van Breendam |
| Futurisme | Reactie, uit Italië, tegen elk conservatisme, gericht naar de toekomst van het moderne leven. Benadrukken van de beweging, door de opeenvolgende fasen in één moment samen te vatten. Verwerping van het te statige kubisme. | Carlo Carra - Umberto Boccioni - Luigi Russolo - Giacomo Balla - Gino Severini - Puteaux-groep |
| Pittura metafisica | Reactie tegen het futurisme. Creëren van alternatieve werkelijkheid door voorwerpen uit de werkelijke wereld in verband te brengen met de droomwereld en het onderbewuste. | Giorgio de Chirico |
| Surrealisme | Inspiratie bij de nihilistische dadaïsten. Verkenning van het onderbewuste in irrationele droombeelden. | Salvador Dali - René Magritte - Paul Delvaux - Albert Carel Willink - Joan Miro - Yves Tanguy |
| Naïeve kunst | Schilderen op kinderlijke (ongeschoolde) manier. Zorgvuldig vereenvoudigde weergave. Niet-wetenschappelijk perspectief, heldere kleuren, nuchtere uitbeelding van gefantaseerde voorstelling. Frisse visie. | Henri Rousseau |
| Cobra | Accentueren van spontaneïteit en expressiviteit. Afkorting voor (Co)penhagen, (Br)uxelles en (A)msterdam. | Christian Dotremont - Pierre Alechinsky - Lucebert - Karel Appel - Asger Jorn - Corneille - Bengt Lindström |
| Op-art | Geometrisch abstracte beweging in Europa, verwant aan de Amerikaanse hard-edge painting en aan het Russische constructivisme. | Victor Vasarely - Jesus Raf Soto - Jan Van den Abeel - Willy Plompen |
| Colorfield Painting | Willen effect van grote egale kleurvlakken uitspelen. | Barnett Newman - Mark Rothko - Josef Albers |
| Bio-morfische schilderkunst | Abstracte kunst ontleend aan levende organische vormen, voortkomend uit de natuur (tegenstelling tot geometrische vormen). | Joan Miro |
| Pop-Art | Popular Art. Figuratief. Banale voorstellingen uit de consumptie tot kunst. | Andy Warhol - Roy Lichtenstein |
| Nieuwe figuratie | Nieuwe vorm van ruimtelijke schepping: afwijzen van traditioneel perspectief, inbrengen van ruimte-suggestie door schilderkunstig vreemde objecten en abstraheren tot silhouet-vormen. | Renier Lucassen - Piet Zuyderland - Sipke Huisma - Roger Raveel - Etienne Elias - Raoul De Keyser |
| Informele schilderkunst (Action Painting - Dripping) | Europese variant van abstract epressionisme. Hand volledig vrij bij schilder. Ook materie-schilderkunst genoemd. | Hans Hartung - Bram Bogart - Georges Mathieu - Jan Burssens - Antoine Mortier - Jackson Pollock |
| Hyperrealisme | Realisme weergegeven met fotografische nauwkeurigheid. | Chuck Close - Domenico Gnofi - Jan Bentener - Marcel Maeyer - Roger Wittewrongel - Anton Declerck |
| Arte Povera | Wil bewustwording bij toeschouwer opwekken. Zoekt naar direct verband tussen natuur en cultuur. | Jannie Kounellis - Mario Merz - Tony Cragg - Luciano Fabro - Richard Tuttle |
| Fundamentele Kunst | Aandacht vooral voor techniek en middelen als doek, verf, textuur, formaat, vorm, lijn. | Robert Magold - Armando - Raimund Girke - Dan Van Severen - Raoul De Keyser - Marcase - Marthe Wery - Alan Green |
| Nieuwe realisme | Dadaïstische inslag. Producten en beeldmiddelen van de moderne maatschappij, veelal destructief toegepast door aftakelen of gedeeltelijk vernietigen. | Yves Klein - Arman - Niki de Saint Phalle - Paul Van Hoeydonck |
| Conceptual Art | Kunst beperkt tot de idee als realisatie. Belangrijke plaats aan informatie. Kunstvoorwerp is niet verkoopsartikel. | Joseph Kosuth - Joseph Beuys - Jef Geys - Jacques Charlier - Marcel Broodthaers - Barry Flanagan - Panamarenko |
| De Nieuwe Wilden | Wilden, na wereldoorlog II, in scherp contrasterende onvermengde kleuren en in overrompelende tekenfiguren op grote formaten, hun walg uiten voor het oeverloze geweld, dat tot de Duitse tragedie leidde. | Georg Baselitz - A.R.Penck - Elvira Bach - Mühlheimer Freiheit - Thomas Lange |
| Graffiti | Spuitbusschilderen in simpele vormen en kleuren. Veelal persiflage op maatschappij. | Keith Haring - Kenny Sharf - Robert Combas - Walter Dahn - Walter Swennen |
| Body Art | Kunst waarbij artiest lichaam gebruikt om zijn artistieke ideeën te demonstreren. | Gilbert & George - Ger van Elk - Klaus Rinke - Yves Klein |
| Land Art | Gebruik maken van wat natuur oplevert: aarde, steen, hout. Ook ingreep in natuur. | Javachef Christo - Robert Morris - Leo Copers - Jan Dibbets - Richard Long |
| 21ste eeuw | ||
| Mail-Art | Kunstvorm waarbij communicatie het medium is. | Ruud Janssen |
