Provincie
Een provincie is een onderdeel van een land dat een regionale regering heeft. De term wordt niet overal gebruikt - sommige landen hebben andere namen voor hun regionale bestuurslagen, andere vooral kleinere landen hebben geen bestuursniveau tussen de staat en de gemeenten. Wanneer een land wel provincies heeft, is normaal gesproken het gehele of het overgrote deel van het land verdeeld in provincies.
Ook voor bovenlokale bestuurlijke eenheden in andere landen wordt wel de naam provincie gebruikt. Men wachte zich echter voor een vergelijking met de Nederlandse en Belgische provincies, de bestuurlijke verantwoordelijkheden van zulke gebieden kunnen uiteenlopen van verregaande autonomie bij bepaalde Spaanse provincies, tot zeer beperkte bevoegdheden in de Franse provincies, waarvan er bovendien vele slechts bestuurlijk, en niet cultureel of historisch, een eenheid vormen.
Staatsrechtelijk
Staatsrechtelijk is de provincie in Nederland en België de bestuurlijke eenheid die boven de gemeente staat. In Nederland vormt de provincie de enige bestuurslaag tussen de gemeentenn en de rijksoverheid. In Vlaanderen en Wallonië ligt de provinciale bestuurslaag tussen de gemeentelijke en die van het landsdeel. Het Brussels Gewest heeft geen provincies.
Historisch
De meeste provincies in Nederland en België vormen de voortzetting van de autonome gewesten uit de federatieve Republiek der Verenigde Nederlanden. De bestuurlijke verantwoordelijkheid van de gewesten is na de Napoleontische bezetting niet hersteld, daar het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden zich naar richtlijn van het Congres van Wenen als eenheidsstaat moest ontwikkelen. Met name in die provincies die een lange eigen politieke en culturele traditie kennen, is de gewestelijke identiteit nog sterk. In cultureel heterogene provincies als Gelderland, Overijssel is nooit een provinciale identiteit ontstaan. De sterk verstedelijkte provincies Noord- en Zuid-Holland, Utrecht en in mindere mate Antwerpen hebben in de late 19e en 20e eeuw het voortouw genomen in de culturele gelijkschakeling in de nieuwe eenheidsstaat.
Uitzonderingen
Geen voortzetting van voormalige gewesten en als zodanig een uitzondering op het bovenstaande zijn de provincies Limburg (in Nederland en België) en Luxemburg (België), die als bestuurseenheid niet verder teruggaan dan de 19e eeuw. De opdeling van het gewest Holland in de huidige provincies Noord- en Zuid-Holland dateert van 1840.
Andere staten
Ook voor bovenlokale bestuurlijke eenheden in andere landen wordt wel de naam provincie gebruikt. Men wachte zich echter voor een vergelijking met de Nederlandse en Belgische provincies; de bestuurlijke verantwoordelijkheden van zulke gebieden kunnen uiteenlopen van verregaande autonomie bij bepaalde Spaanse provincies, tot zeer beperkte bevoegdheden in de Franse provincies, waarvan er bovendien vele slechts bestuurlijk, en niet cultureel of historisch, een eenheid vormen.
Zie voor meer informatie:
- Belgische provincies
- Nederlandse provincies - bevat een uitgebreide uitleg over de werking van het provinciebestuur
De term de provincie wordt ook wel gebruikt om platteland en kleine steden aan te duiden.
