Popmuziek
'Popmuziek' is een afkorting van 'populaire muziek'. Het is een verzamelnaam voor tal van stijlen in de muziek. De gemeenschappelijke noemer hierbij is dat een breed publiek hier toegang toe heeft. In wezen is dat tegenwoordig altijd het geval, maar in de tijd dat de term ontstond, laten we zeggen na 1945, was het nieuw dat muziek bereikbaar werd voor iedereen. Het kopen van of luisteren naar muziek was vaak voorbehouden aan mensen die dat betalen konden.De term 'popmuziek' is dan ook nauw verbonden met termen als jeugdcultuur, massacultuur en commercie. Popmuziek is te zien als een van de verworvenheden van de nieuwe cultuurbeleving na de Tweede Wereldoorlog, waarin cultuur gemeengoed werd voor iedereen, veroorzaakt door verbetering en beschikbaarheid van de technologie. Daarnaast gaf de economische impuls die in de jaren vijftig ontstond jongeren de gelegenheid consument te worden. In de eerste jaren van de popmuziek wordt zij dan ook steeds meer de uitingsvorm voor jongeren.
Geschiedenis in vogelvlucht
Na de jazz en blues als mainstream-varianten ontstond in de jaren vijftig de rock 'n' Roll. Dit is te zien als de eerste popmuziek, zeker toen platenmaatschappijen hierin de 'high school' variant sterk gingen promoten.
Chuck Berry maakt op slimme wijze gebruik van de veranderende smaak door makkelijk consumeerbare Rock and Roll-songs te maken. In 1959 richtte Berry Gordy het Motown-label op, startpunt voor vele soul-artiesten.
Een voorlopig hoogtepunt in de popmuziek was zichtbaar in de carrière van Elvis Presley wiens populariteit onmetelijke vormen aannam. Het begrip popidool was geboren, popmuzikanten werden vergelijkingsmateriaal voor de jeugd om zich aan op te trekken.
De hausse van Elvis ging naadloos over in de populariteit van The Beatles, waarmee het zwaartepunt van de popmuziek zich ook verplaatste van de Verenigde Staten naar Groot-Brittannië.
Eind jaren zestig werd het aanbod in de popmuziek allengs diverser. Er werd veel geëxperimenteerd, mede door de verdere verfijning van de bas[gitaar]] en de elektische gitaar. Uitingsvorm hiervan was onder andere Jimi Hendrix. Ook ging de popmuziek op zoek naar haar extremen, zowel in stijl als levensstijl. Een populair voorbeeld daarvan is The Velvet Underground. Er was een hausse aan singer/songwriters waarvan Bob Dylan een bekend mannelijk voorbeeld is en Melanie zijn vrouwelijke tegenhanger.
Ook ontstonden toen de stijlen rock (oa. Rolling Stones en Rod Stewart and The Faces) en symphonische rock, en werd er flink geëxperimenteerd met nieuwe jazzstijlen. Men kan zeggen dat in die jaren de popmuziek weer contact zocht met haar roots, de blues en de jazz en in sommige gevallen ook met de Klassieke muziek (Mike Oldfield, Frank Zappa).
Eind jaren zeventig bestendigt de synthesizer zijn rol in de popmuziek. Er ontstaan speciale bands rond dit instrument (Kraftwerk, Brian Eno) en het komt veel terug in de hitparades, mede door de Disco. Dan is het al lang geen schande meer om lange nummers te maken zonder tekst en dan ook nog goed te verkopen, zoals Pink Floyd geregeld liet zien. De invloeden van bands als Pink Floyd, Genesis en Rush bleven tot ver in de jaren '80 en soms ook '90 doorklinken door progrockbands als Marillion (bekend van de single Kayleigh) en Porcupine Tree.
Naast het technisch geweld vestigt de Punk zich midden jaren zeventig aan het firmament. Origineel bestond de punk al in de jaren zestig met o.a. Iggy Pop en the Stooges als bekendste voormannen. Ook de beginjaren zeventig kenden een Britse exponent van punk in The Faces. Recht-toe-recht-aan muziek: ritme, drie akkoorden, wilde bewegingen. Met de vorm in de jaren zeventig komt opnieuw een maatschappelijke beweging los. Anarchie en Punk worden een. De belangrijkste punkgroep was de SexPistols die echter maar een kort leven beschoren waren, van 1975 tot 1977.
De muziek na de punk wordt wel New Wave genoemd, als de nieuwe golf. Deze benaming komt snel echter synoniem te staan met de zwaar melancholische tegenhanger van de punk, verwoord door The Cure, The Smiths, Siouxie and the Banshees, de Joy Division. Duran Duran was een van de bands die de popmuziek mengde met een uitgekiend image en geweldige videoclips.
Eind jaren tachtig ontstaan typische dansmuziekstijlen die in later jaren een grote invloed laten gelden: Acid en House. De zware Techno beat een enorm volume en drugs staan model voor tal van stijlen die in de jaren erna ontstaan. Ook de gitaar herleeft in de Noise en Grunge, vooral door de opkomst van Sonic Youth en de Pixies.
De jaren negentig beginnen met het vervolg van de Grunge. De stroming localiseert zich vooral in Seattle, rondom de band Nirvana en haar charismatische voorman Kurt Cobain. Deze band neemt stadsgenoten als Pearl Jam en Soundgarden mee in haar succes. Gedurende de jaren negentig verplaatst het centrum van de rock zich naar Groot-Brittannië door de opkomst van de britpop. Met deze 'Beatles-muziek in een nieuw jasje' worden vooral Oasis en Blur bekend.
Tegelijkertijd is er ook een wijd scala aan hitparadepop. In het begin van de jaren negentig wordt onder meer het Nederlandse 2 Unlimited hiermee bekend. Later weten ook onder meer Take That, de Spice Girls en Britney Spears voor hypes te zorgen. Rond de eeuwwisseling is het vooral een moderne variant van R&B en hip-hop die de hitparades domineert, aangevoerd door acts als Destiny's Child, R. Kelly, Dr. Dre en Eminem.
Aan het eind van de jaren negentig ontstaat er een stroming die geclassificeerd wordt als 'post-rock', als reactie op de harde rock-revival in het begin van de jaren 90.
Vlak na de eeuwwisseling is er in alternatieve kringen ook ineens sprake van een groep bands die alle snufjes laten vallen en teruggrijpen naar de recht-toe-recht-aan rock van helden van weleer zoals de Velvet Underground. De belangrijkste bands van dit genre zijn The White Stripes, The Strokes en The Vines.
In deze tijd beginnen allerlei dance-festivals steeds grotere vormen aan te nemen. Zo kent men in België I Love Techno en in Nederland ondere andere Sensation en Dance Valley. Ook Belgische trancegroepen als Milk Inc, Silver en Nederlandse trance-DJ's als DJ Tiësto, Armin van Buuren en Ferry Corsten worden bekend.
Vorm
Popmuziek werd in de eerste jaren vooral uitgebracht op grammofoonplaat (Vinyl, de vervanger van het zeer kwetsbare Bakeliet). De eerste plaatjes van de popmuziek waren vooral singletjes, met een nummer aan beide kanten, of soms meer (EP). De nummers waren derhalve kort (2-3 minuten). In de jaren zestig kwam de Langspeelplaat (LP) op, waarin een band meer nummers ten gehore bracht met een totale lengte van drie kwartier of korter. Het singletje werd de promotor voor een LP, maar bleef vanwege de prijs graadmeter voor de populariteit.
De LP's als verzameling van nummertjes werden vaak ook conceptalbums, zoals The Beatles met Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band in 1967 deden.
Midden jaren tachtig kwam de compact disc op de markt. De platenindustrie greep de gelegenheid aan om LP's opnieuw op CD uit te brengen, voor een hogere prijs. De jeugd van toen was inmiddels ouder, kocht alle favoriete muziek opnieuw op CD en de bestaande jeugd werd rijker. Toch bleven de prijzen van CD's even hoog nadat vinyl uit de winkels van de grote platenketens was verdwenen. De single (CD-single) bleef graadmeter voor de populariteit, omdat die het goedkoopste was.
Midden jaren '90 begon vinyl echter aan een heropleving door een stijgende populariteit van de professionele DJ, vooral in het milieu van House, Drum and Bass, Goa en andere muziekvormen met als basis een zware beat. Dit komt doordat veel van deze DJ's liever werken met vinyl omdat ze naar eigen zeggen de muziek beter aanvoelen en ze dus beter kunnen mixen. Er kan hier echter wel weer verandering in komen omdat er nu nieuwe digitale geluidsdragers worden gemaakt waarmee je kunt mixen op de manier van een platenspeler.
Met de nieuwe media kwamen ook nieuwe vormen van de drager eraan: sinds 1994 wordt MP3 gebruikt (en volgens onder andere de platenmaatschappijen misbruikt) door P2P-diensten, zoals Napster en KaZaA. Ook ringtones werden populair voor mobiele telefonie. De winsten van de platenindustrie zakken, en in 2003 maakt zij voor het eerst meer winst op ringtones dan op CD-singles. De platenbonzen worden allengs angstiger voor hun toekomst. Zij noemen als voornaamste bedreiging de toenemende piraterij, de consument klaagt vooral over de hoge prijzen. De eerste succesvolle legale muziekdiensten in 2003 zijn Weblisten en iTunes. Misschien een nieuwe opmaat voor nieuwe vormen.
