Nieuwjaar
Lang begon het nieuwe jaar voor de heidenen in het begin van de lente (als de natuur weer tot leven kwam) of begin januari, als de dagen beginnen te lengen. Bij de invoering van het Christendom wilde de Kerk een eind maken aan de heidense gewoonten rond deze nieuwjaarsviering, en riep 1 januari uit tot bid- en boetedag om de besnijdenis van Jezus (8 dagen na de geboorte) te vieren. Maar ook daarna vierde men het nieuwe jaar nog rond de oude heidense data, maar ook op Sint Maarten (11 november), de eerste adventsdag, de zonnewende (rond 21 december) of Maria Boodschap (25 maart). De Spaanse landvoogd Requesens besloot in 1575 dat het nieuwe jaar officieel op 1 januari begon.De Babyloniërs brachten rond 2600 v.C. een koningsoffer. Ze meenden dat op nieuwjaarsdag de koning het mikpunt van de goden zou zijn, dus vervingen ze de koning tijdelijk door een slaaf of een ter dood veroordeelde, reden hem als koning rond en offerden hem tenslotte. Zo werd het kwaad een jaar afgewend.
De oude Germaanse oud-en-nieuwviering werd in de winter gevierd, duurde 12 dagen en nachten en heette 'joelfeest'. Het joelfeest begon op 25 december, als de dagen gingen lengen en duurde tot 6 januari, het huidige Driekoningen. Rond de 8e dag, ofwel 1 januari, was het hoogtepunt met grote vuren, dierenoffers en veel eten en drinken. In hedendaagse paganistische religies (o.a. Wicca) wordt Yule gevierd rond 21 december.
Bij de Romeinen begon het nieuwe jaar op 1 maart, totdat Julius Caesar in 44 v.C. de Juliaanse kalender invoerde, vanaf die tijd was nieuwjaar op 1 januari. De Romeinen offerden sindsdien op die dag aan de god Janus (waarnaar januari is genoemd januari) mild te stemmen voor het aankomende jaar.
Men ziet de periode van Kerst tot Driekoningen (de heidense twaalf nachten!) tegenwoordig nog steeds als feestelijke eenheid. In deze tijd zijn dat (verplichte) snipperdagen en schoolvakanties, veel bedrijven zijn gesloten in deze periode. Veel mensen laten de kerstboom tot na Driekoningen staan.
De tradities van onze heidense voorouders hebben dus nog steeds invloed!
In de traditionele kerstboomverbrandingen zijn de nieuwjaarsvuren terug te vinden, plaatselijk gebeurt dit nog steeds. De oude vuren werden destijds gedoofd en de nieuwe vuren werden gebouwd om het oude jaar te vernietigen en de komst van het licht en het nieuwe te onderstrepen.
Ook moesten de geesten van de overledenen en de demonen worden verjaagd, die juist rond deze tijd konden opspelen. Dit verjagen gebeurde met veel lawaai, hierin herkennen we het tegenwoordige gebruik om rond de jaarwisseling vuurwerk en klokgelui te gebruiken. Deze geesten moesten echter ook gunstig gestemd worden. Zij konden namelijk de mensen en het vee vruchtbaar maken en het gewas doen groeien. Men bracht ze daarom ook offers die men na het ritueel zelf opat en -dronk. Hier vinden we onze eigentijdse kerst en oud-en-nieuwgerechten terug, zoals kerststollen, duivekaters, wafels, koeken, oliebollen en de traditie om uitgebreide maaltijden aan te richten met veel alcoholische dranken.
Het geven van cadeautjes en nieuwjaarsgiften aan familie en personeel werd al door de Romeinen gedaan. Het gebeurt in Frankrijk op Nieuwjaarsdag, in Italië op Driekoningen, in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland op Eerste Kerstdag en in Nederland op Sinterklaas (5-6 december) en met kerst. In 1535 schafte Maarten Luther Sinterklaas af, want het Kerstkind bracht de geschenken!
Op 1 januari wensen we iedereen het beste, zodat we die wensen ook terug ontvangen. Dit gebeurde vroeger vooral met geld. In de 19e eeuw liep dat uit de hand, toen men wildvreemde voorbijgangers geld probeerde af te bedelen met berijmde nieuwjaarswensen en -prenten. Vroeger verkochten schoorsteenvegers, vuilnisophalers, straatvegers, nachtwakers en lantaarnaanstekers hun beste wensen, tegenwoordig zijn dat de tijdschrift- en krantenbezorgers en zien we dit gebruik ook terug in het sturen van kerst- en nieuwjaarskaarten, het geven en bezoeken van nieuwjaarsrecepties en iedereen die men ontmoet het beste te wensen voor het nieuwe jaar.
(weer)spreuken
Andere nieuwjaarsfeesten
