Kanker

Van kanker spreekt men als aan 3 kenmerken is voldaan:

1. Er zijn cellen die zich ongecontroleerd vermenigvuldigen en dit blijven doen.
2. De groei van deze cellen respecteert niet de natuurlijke grenzen in het lichaam (doorgroei buiten de oorspronkelijke plaats).
3. De zich zo delende cellen verspreiden zich ook naar ver weg gelegen plekken in het lichaam, via de bloedsomloop, via de lymfebanen, of door verspreiding in een natuurlijke holte, zoals de buikholte of de borstholte. (metastasering).

Dit geeft een aantal verschillende soorten klachten/symptomen/problemen:

1. Er ontstaan bobbels, knobbels of gezwellen (tumoren). Hoewel het woord 'tumor' voor patienten vaak een angstige bijklank heeft betekent het niet meer of minder dan 'zwelling' en kan een tumor dus zowel goed- als kwaadaardig zijn.
2. Kankerweefsel geneest niet goed en gaat makkelijk bloeden. Bloedverlies (b.v. bij ontlasting, urine, uit de tepel of bij hoesten) is een van de belangrijke vroege waarschuwingssymptomen.
3. De gezwellen drukken op andere structuren en belemmeren daarvan de werking. Bij de darm kan bv. passage van voedsel onmogelijk worden; bij het ruggenmerg kunnen verlammingen ontstaan; in botten kunnen breuken optreden; bij zenuwen kan pijn ontstaan; in het hoofd ontstaan er ook andere neurologische problemen zoals epilepsie. Als het beenmerg door tumorweefsel wordt vervangen onstaat ernstige bloedarmoede en stollingsstoornissen.
4. De groei kost veel energie: in de latere stadia vermageren patienten meestal sterk.

Kanker is een van de belangrijkste doodsoorzaken van mensen overal waar mensen gemiddeld ouder dan circa 50 jaar worden.

Normale cellen in het lichaam hebben allerlei mechanismen om ze in toom te houden. Zo is het normaal gesproken niet mogelijk voor een cel om zich meer dan ongeveer 60 maal te delen (Hayflick-limiet). Bovendien zijn er veel eiwitten die een controlerende functie vervullen, en controleren of de cel nog wel normaal functioneert. Mocht dat niet zo zijn dan treedt een geprogrammeerde celdood op, apoptose genaamd.

Soms komt het voor dat een cel door een aantal van deze beveiligingen heenbreekt, en met een onstuitbare celdeling begint zonder dat daar in het lichaam behoefte aan bestaat. Deze conditie kan ontstaan doordat het DNA (bijvoorbeeld ter plaatse van een van de beschermingsmechanismen) schade heeft opgelopen, bijvoorbeeld door inwerking van carcinogene chemische verbindingen, door inwerking van ioniserende straling, of door bepaalde virussensen. Ook komt het in sommige families voor dat een bepaald beveiligingsmechanisme niet of niet goed genoeg werkt; dit kan resulteren in een hoog voorkomen van een bepaald type kanker in die familie, of een algemeen hoger voorkomen van allerlei soorten kanker.

Kanker kan worden genezen als het mogelijk is alle cellen die bij de ongebreidelde deling zijn ontstaan te doden. Dit kan door ze operatief te verwijderen, of door ze in het lichaam specifiek te doden door bestraling van de kanker of door medicijnen toe te dienen die vooral delende cellen doden (chemokuur), de zogenaamde cytostatica waarvan cisplatina een bekende is. Vaak wordt een combinatie van verschillende technieken gebruikt. Als er slechts een enkele kankercel overblijft dan kan de kanker later terugkeren; vaak zelfs in een agressievere vorm die nog meer veiligheidsmechanismen kan omzeilen en daardoor nog moeilijker te bestrijden is. Om dit te voorkomen moet er bij de bestrijding van kanker heel rigoureus en agressief worden gehandeld; dit is de oorzaak dat de bestrijding bijna altijd ernstige bijwerkingen heeft. Men regelt de dosis van de medicijnen voor een chemokuur over het algemeen zó dat de giftige werking op de rest van het lichaam nét niet dodelijk is. Kanker is een gevreesde ziekte, haast evenzeer om de ziekte zelf als om de behandeling.

De bestrijdbaarheid van een kanker hangt heel sterk af van de oorsprong van de originele cel die met de deling begon. Zo is het vrijwel onmogelijk om iets te ondernemen tegen een kanker in de lever, terwijl een kanker van de prostaat bij de man in de veel gevallen geen bestrijding behoeft tenzij om ongemakken bij het urineren te verhelpen. Het is dan ook eigenlijk niet mogelijk om algemene uitspraken te doen die voor iedere soort kanker opgaan.

Veel voorkomende soorten kanker in Nederland en Belgie zijn: huidkanker,borstkanker, longkanker, prostaatkanker, lymfklierkanker en darmkanker. Deze verzamelnamen omvatten in alle gevallen niet een maar een hele groep verschillende aandoeningen.
Met leverkanker wordt in het algemeen niet het (zeldzame) levercelkankertype bedoeld, maar dat de lever uitzaaiingen bevat van darmkanker. Omdat hier dus al sprake is van uitzaaiing zijn de vooruitzichten in dit geval haast per definitie slecht.

Het risico op kanker kan belangrijk worden gereduceerd door een gezonde levensstijl. Niet roken, niet te vet eten, wél voldoende fruit en groente eten, en regelmatig bewegen zijn algemene aanbevelingen die niet alleen de kans op kanker, maar ook die op hart- en vaatziekten kunnen beperken.