Hunebed
 Hunebed D14 te Eexterhalte |
Hunebedden en daarmee vergelijkbare door mensen gemaakte structuren zijn te vinden in heel noordwest Europa van Portugal tot Denemarken en op de Britse eilanden. Sommige zijn aan de binnenzijde voorzien van inscripties of versierselen die in de steen zijn gebeiteld.
In Nederland treft men deze steenformaties tegenwoordig zo goed als alleen nog aan in de provincie Drenthe (zo'n 52) en twee in de provincie Groningen (een bij Noordlaren, enkele meters over de grens met Drenthe, de andere bij Delfzijl is in zijn geheel verplaats naar een museum). Ook dacht men een tijd lang dat er in Gaasterland in Friesland overblijfselen gevonden waren van een hunebed, maar uit nader onderzoek bleek het hier om een zogenaamde steenkist te gaan. Vele hunebedden zijn in de laatste eeuwen vernietigd om de stenen te gebruiken als bouwmateriaal voor wegen en huizen. Ook zijn sommige hunebedden verwoest door de kerk uit angst voor de vreemde heidense bouwwerken.
De hunebedden zijn gebouwd in de steentijd, rond 5000 jaar geleden, door volken die worden aangeduid met de verzamelnaam Trechterbekercultuur. Deze naam is afgeleid van de vorm van hun aardewerk. Deze volken vormden waarschijnlijk geen homogeen volk vanwege hun grote verspreidingsgebied. Van de geschiedenis van dit volk is zeer weinig bekend.
Wetenschappers denken dat een hunebed een prehistorische grafkamer is geweest. Dit is echter niet wetenschappelijk bewezen, want er zijn geen skeletten of resten van mensen gevonden uit die tijd. Dit wijt men aan de bodemgesteldheid. Wel heeft men grote aantallen potten en voorwerpen gevonden in bijna alle hunebedden. Dit laatste zou er op wijzen dat hunebedden werden gebruikt als begraafplaats. Mogelijk hadden hunebedden voor deze mensen een religieuze betekenis.
Het grootste hunebed in Nederland bevindt zich bij Borger. Naast dit hunebed is het Nationaal Hunebedden Informatiecentrum (NHI) gebouwd. Het langste Nederlandse hunebed, het Langgraf genaamd, ligt bij Emmen (Schimmeres). Er is nog een hunebed met een eigen naam: de Papelose kerk bij Schoonoord.
In het noordwesten van Duitsland bevinden zich enkele honderden hunebedden waarvan vele met rust zijn gelaten en sommige veel groter zijn dan de Drentse.
De naam Hunebed heeft niets te maken met het historische volk de Hunnen. Mogelijk stamt het woord af van Huyne, hetgeen reus betekent in een oud Germaans dialect.
De stenen waarvan de hunebedden zijn gebouwd zijn afkomstig uit de Scandinavische landen (Noorwegen en Zweden). Ze zijn hierheen getransporteerd tijdens een ijstijd door het oprukkende landijs. Toen het ijs aan het eind van de ijstijd smolt bleven de meegevoerde stenen achter. Omdat het ijs niet verder zuidelijk kwam dan de Veluwe vindt men ten zuiden daarvan geen hunebedden.
megalieten
In heel noordwest Europa vindt men megalieten, grote staande stenen varierend in grootte van enkele meters tot soms wel twintig (!) meter. Met name bij het Franse Carnac en op de Britse eilanden zijn deze veel te vinden, zoals Stonehenge. Hun herkomst is onduidelijk en het is dan ook niet zeker dat ook deze door de mensen van de trechterbekercultuur zijn opgericht. Voor de megalieten en de hunebedden zijn echter soortgelijke stenen gebruikt.
