Habsburgse Nederlanden

De Habsburgse Nederlanden was de benaming voor het grondgebied waarop de Nederlanden liggen ten tijde van de Habsburgse periode (1477 - 1555).

Onstaan

De Habsburgse Nederlanden ontstonden in 1477 door het huwelijk van keizer Maximiliaan met Maria van Bourgondië, dochter van Karel de Stoute. Hierdoor kwamen de Bourgondische Nederlanden in handen van het Habsburgse rijk.

Keizer Maximiliaan was als keizer vooral geïnteresseerd in de groot-Habsburgse balangen. Toen hij in 1504 werd opgevolgd door zijn zoon Filips de Schone (Maximiliaan leefde toen overigens nog wel) veranderde dat. Filips de Schone was, in tegenstelling tot zijn vader, enkel landheer van de Nederlanden, en kon al zijn tijd en aandacht aan dit grondgebied besteden. Filips de Schone probeerde de Nederlanden buiten de grote oorlogen van die tijd (tussen de Habsburgers en Frankrijk en Engeland) houden. Ook gaf Filips de Schone meer macht aan de gewesten, zonder daarmee concessies te doen aan de centrale macht.

Toen Filips de Schone overleed in 1506 was zijn zoon Karel nog te jong om te regeren. Keizer Maximiliaan werd regent van de Nederlanden, maar liet het bestuur over aan zijn dochter Margaratha van Oostenrijk. Margaretha had de neiging de adel, die onder Filips de Schone veel in te brengen had, te passeren bij het nemen van belangrijke besluiten. Hierdoor was zij niet erg populair. In 1515 werd Karel, de zoon van Filips de Schone op de leeftijd van 15 jaar oud genoeg verklaard om te kunnen regeren over de Nederlanden. In 1517 gaf Karel (die later Keizer Karel V zou gaan heten) het bestuur weer terug aan Margaratha. Toen zij in 1530 overleed werd ze in 1532 opgevolgd door haar nicht Maria van Hongarije, de zus van Karel V. Maria van Hongarije hield meer rekening met de wensen van de Nederlanden dan haar tante, maar was ook een autoritair persoon.

Toen Karel V in 1555 werd opgevolgd door zijn zoon Filips II trad ook Maria van Hongarije af. Inmiddels waren de gewesten Friesland (1515), Overijssel (1528, Groningen en Drenthe (1536) en Gelderland (1543) bij de Habsburgse Nederlanden gevoegd.Het aantreden van Filips II wordt gezien als het einde van de Habsburgse Periode.

Staatsinrichting

Aan het hoofd van de Habsburgse Nederlanden stond de koning. De landvoogd was belast met het dagelijkse bestuur. Tot 1530 werd de landvoogd bijgestaan door een kanselier: toen de kanselier Mercurino di Gattinara in 1530 overleed besloot Karel V geen opvolger te benoemen, maar in plaats daarvan Collaterale Raden, die vergaderden in Brussel, in het leven te roepen. De Geheime Raad was belast met bestuurlijke en juridische besluiten, al mocht deze raad alleen besluiten nemen als de koning niet aanwezig was. De Raad van State was als adviesraad betrokken bij staatskundige en militaire vraagstukken. De Raad van Financiën tenslotte voerde het financiële beleid. Verder werd er een nieuw hoogste gerechtshof in het leven geroepen, de Grote Raad van Mechelen.

Binnen de gewesten liet de koning zich vertegenwoordigen door de stadhouder.