Gulden
De gulden is bijna 700 jaar lang, van 1329 tot januari 2002, de Nederlandse munteenheid en wettig betaalmiddel (tot 28 januari 2002) geweest. Daarna werd de munt vervangen door de munteenheid van de EU, de euro. De waarde van de gulden was 0,45378 euro.
geschiedenis
De eerste gulden werd florijn genoemd, naar de florijnse lelie uit het wapen van Jan III van Brabant waarmee de munt versierd was. Daarmee is ook de herkomst verklaard van het altijd gebruikte f-teken voor de gulden. In 1378 kwam de Hollandse gulden van hertog Willem V in omloop. Daarna voerden verschillende vorsten en heersende edellieden hun eigen gulden in. De naar keizer Karel V genoemde munt werd de carolus genoemd. Na de gouden carolus van 1521 kwam in 1582 de zilveren carolus, die tot 1680 gold als (eerste) eenheidsmunt voor de 17 Verenigde Nederlanden. Deze munt was de eerste met een 'kop' (van de keizer). In 1694 kwam de generaliteitsgulden in omloop, met de Nederlandse maagd-met-lans.
Vanaf 1818 (koning Willem I) heeft elke Nederlandse vorst of vorstin één of meer 'eigen' guldens gekregen, met kop, omcirkeld door de tekst 'koning(in) der Nederlanden'. Ook werd in 1818 het kantschrift 'God zij met ons' ingevoerd.
papiergeld
De gulden verscheen als muntgeld en papiergeld. Het 25-gulden biljet van 1860 (tot 1923) was geel van kleur, en werd daarom al snel het geeltje genoemd. Die bijnaam is tot 2002 in zwang gebleven, ondanks anders gekleurde ontwerpen. Bekende ontwerpers van het na-oorlogs Nederlandse bankpapier zijn R. Oxenaar (de eerste felgekleurde biljetten) en Jaap Drupsteen. De meeste bankbiljetten droegen portretten van historisch bekende Nederlanders, zoals Rembrandt van Rijn (1000 gulden, 1971-1989) en Joost van den Vondel (5 gulden, 1973-1988).
De laatste bankbiljetten vlak voor de invoering van de Euro:
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Beeldmateriaal: De Nederlandsche Bank |
muntgeld
De cent werd in 1817 voor het eerst geslagen en in 1980 officieel afgeschaft, maar was tot 1983 in omloop. De overige munten die vanaf 1945 circuleerden, waren de stuiver (5 cent), het dubbeltje (10 cent), het kwartje (25 cent), de gulden (100 cent) en de rijksdaalder (twee-en-een-halve gulden, ook wel riks genoemd). In 1988 werd het vijf-guldenbiljet van 1973 vervangen door een munt met dezelfde waarde. De laatste gulden, ontworpen door de twaalfjarige Tim van Mellis, beleefde van 21 juli t/m 31 december 2001 nog een kort bestaan.
Voordat de rijksdaalder bestond er ook een andere daalder en die was geen 2,50 maar 1,50 waard. Vandaar de reclame-slogan: Op de markt is uw gulden een daalder waard.
