Fries
Dit gaat over de taal Fries. Zie ook Friezen en Fries (bouwkunst)
| Table of contents |
|
2 Kenmerken 3 Onderverdeling 4 Voorbeelden 5 Externe link |
Classificatie
Kenmerken
Het Fries (Frysk) behoort tot de West-Germaanse tak van de Germaanse talen. Het is een van de twee officiële rijkstalen van Nederland. Fries wordt in de provincie Friesland gesproken door ongeveer 440.000 mensen. Er wonen ook Friestaligen in de Duitse streek Saterland, en in Sleeswijk-Holstein aan de grens met Denemarken.
Friese Taal en Letterkunde is een keuzevak waarin examen kan worden gedaan op het havo en VWO. Daarnaast wordt het gedoceerd op enkele universiteiten.
Het Fries is nauw verwant aan het Nederlands, en het is de Germaanse taal die het dichtst bij het Engels staat. Men spreekt dan ook soms van een Anglo-Friese groep.
Er zijn Friese teksten bekend uit de 10e eeuw.
Onderverdeling
Het Fries kan worden onderverdeeld in:
1. Standaardfries (hoofdzakelijk Woudfriese en Kleifriese elementen)
1. Eilandnoordfries (gesproken op de eilanden Föhr/Feer, Amrum/Oomram, Sylt/Sal/Söl en Helgoland)
Deze spreuk veelal bekend in Fryslân werd naar verluidt gehanteerd door de Friese aanvoerder Greate Pier tijdens een oorlog tussen Fryslân en Holland om te onderscheiden of iemand wel werkelijk een Fries was.
Een ander voorbeeld is het volkslied: De âlde Friezen.
Het Onze Vader in het (Westerlauwers) Fries:
Us HeitVoorbeelden
Een voorbeeld van het Westerlauwers Fries:
Bûter, brea, en griene tsiis;
wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries.
(Boter, roggebrood, en graskaas;
wie dat niet zeggen kan, is niet werkelijk een Fries)
dy't yn de himelen is
jins namme wurde hillige
Jins keninkryk komme
Jins wollen barre allyk yn 'e himel
sa ek op ierde
Jou ús hjoed ús deistich brea
En ferjou ús ús skulden
allyk ek wy ferjouwe ús skuldners
En lied ús net yn fersiking
mar ferlos ús fan 'e kweade
Want Jowes is it keninkryk en de krêft
en de hearlikheid oant yn ivichheid.
