Fjodor Dostojevski
Feodor Michailovitsj Dostojevski (1821 - 9 februari 1881) was een Russisch schrijver en publicist, een van de meest bekende auteurs uit de Russische literatuur. Hij wordt gerekend tot de z.g. Realistische School in Rusland, hoewel zijn werk zich van veel andere realisten onderscheidt door het wijsgerig gehalte en de dominerende dialoogvorm. Dostojevski liet een omvangrijk oeuvre na.Hij werd onder meer beroemd door zijn boeken De gebroeders Karamazov, Misdaad en straf en De idioot. Dostojevski schreef in een typerende, gehaaste stijl, met veel nadruk (emfase) en beklemtoning en met gebruik van herhalingen. Veel van zijn belangrijkste personages zijn mensen die lijden en vernederd worden vanwege hun gepassioneerdheid.
Dostojevski's leven en schrijverschap
Dostojevski volgde vanaf 1838 de militaire ingenieursschool in St. Petersburg. Daarna kreeg hij een vaste aanstelling als tekenaar in dienst van van het ingenieurscommando in die stad. Een jaar later werd hij ontslagen, maar ondertussen was hij begonnen met het vertalen van werken van Honoré de Balzac en George Sand. Hij kreeg een aanstelling als officier, maar in 1844 nam hij ontslag om zich geheel aan het schrijven te wijden. Met zijn eerste roman, Arme mensen, verschenen in 1845, had hij al meteen succes. Kort daarop schreef hij een tweede roman, De dubbelganger, die in 1846 verscheen.
De Siberische jaren
Dostojevski leefde in de tijd van het Russische tsarendomdom. Lijfeigenschap bestond er nog. Dostojevski's aanwezigheid in 1849 bij een bijeenkomst van de socialistisch getinte en idealistische Petrasjevskigroep, die pleitte voor afschaffing van dat systeem, werd door een van de agenten van de tsaar genoteerd. Op 23 april 1849 werd hij gearresteerd en veroordeeld tot de dood door het vuurpeloton. Net voor het moment van executie (mogelijk een schijnexecutie) kreeg hij gratie en kreeg hij in plaats daarvan vier jaar dwangarbeid in Siberië daarna moest hij in dienst en werd hij nog een aantal jaren verbannen naar Sepalaminsk. Een aantal van zijn boeken getuigt van de verschrikkingen die hij in de werkkampen meemaakte.
Zijn Siberische jaren gebruikte Dostojevski om vanuit een atheistischee stellingname het christendom te onderzoeken. Het Nieuwe Testament was de enige literatuur die hij daar tot zijn beschikking had en uiteindelijk verzoende hij zich met het christelijk geloof; hij schreef in zijn latere leven: Mijn hosanna komt voort uit de vuurproef van de twijfel.
In 1854 zat zijn dwangarbeid erop en moest hij als gewoon soldaat in militaire dienst. In die tijd overleed de vrouw van Tsaar Nicolaas I en nadat hij een ode aan haar had geschreven werd hij bevorderd tot onderofficier. In 1857 trouwde hij met Maria Isajeva. In april 1858 werd hij op medische gronden ontslagen uit militaire dienst. Hij vestigde zich eerst in Tver in het westen van Rusland. In 1959 mocht hij terug naar St. Petersburg. Vanaf toen kwam er vaart in zijn literaire loopbaan.
In april 1864 overleden zowel Dostojevski's vrouw als zijn broer, die grote schulden achterliet. De schrijver nam deze schulden over, evenals de zorg voor het gezin van zijn broer. Door dit alles raakte hij zelf in geldnood. In 1865 sloot hij een contract met de dubieuze uitgever en speculant Stellovski, waarin bepaald was dat als Dostojevski niet vóór 1 november 1866 een roman af zou hebben, de uitgever 9 jaar lang elke letter die de schrijver produceerde naar eigen goeddunken en zonder honorering mocht gebruiken en publiceren. De roman kwam op tijd af en kreeg als titel De Speler. Hij verscheen uiteindelijk in 1868.
In 1866 was zijn eerste grote roman Schuld en boete (sinds de Duitse vertaling ook genoemd: Misdaad en straf) in delen gepubliceerd in De Russische Bode. Deze roman, die gaat over de psychologie van het kwaad, bracht hem ook internationale erkenning. In 1867 trouwde hij met zijn toen 21-jarige steno-typiste Anna Snitkina. Zijn financiële problemen waren echter nog levensgroot en Dostojevski vluchtte naar het buitenland (Dresden, Zwitserland en Florence) om zijn schuldeisers te ontlopen. Daar schreef hij de romans De idioot en De eeuwige echtgenoot en kwam hij een eind op streek met Boze geesten. In de zomer van 1871 was hij weer terug in Petersburg; daar schreef hij de laatste delen van zijn oeuvre.
De jongeling werd gepubliceerd in 1875, De zachtmoedige in 1876 en De droom van een belachelijk mens in 1877. Ondertussen was hij aan zijn meesterwerk De gebroeders Karamazov begonnen, dat zoveel van hem vergde dat hij tijdelijk geen afleveringen van zijn Dagboek van een schrijver meer kon aanleveren. De beide delen van de roman werden in 1879 en 1880 gepubliceerd. Een van de meest aansprekende onderdelen van de roman is De groot-inquisiteur, grotendeels een uiterst scherpe dialoog tussen de groot-inquisiteur van Sevilla en Jezus Christus. De legende wordt wel aangeduid als een van de hoogtepunten uit de literatuur.
De schrijver ondernam zelf een intense intellectuele zoektocht naar de diepere betekenis van het mens-zijn en het menselijk bestaan en concludeerde tenslotte dat de westerse cultuur en het westerse christendom heilloos en decadent waren geworden. Hij vond dat de meest zuivere vorm van het christendom gezocht moest worden bij de Russische orthodoxie. De groot-inquisiteur is oppervlakkig gezien een aanval op de kerk als instituut zowel als op het opkomend socialisme en de socialistische heilstaat. In wezen wilde Dostojevski door middel van een dialoog tussen een kerkelijke machtsfiguur en Jezus Christus (strikt gezien een monoloog van de groot-inquisiteur)) de mens zelf met al zijn tegenstrijdigheden en zijn machtsdenken ontmaskeren. Volgens Dostojevski komt de mens die zijn heil zoekt in de verbetering van systemen en structuren of het opleggen van harde wetten bij onheil uit. Dat heilloze zoeken komt volgens hem voort uit het verlies van vertrouwen in God als schepper. Ook vond hij dat Jezus velen had teleurgesteld door niet in dat denken en zoeken mee te gaan maar een andere, geestelijke, dimensie aan te bieden, waardoor het Gods koninkrijk op aarde gerealiseerd zou kunnen worden.De meest vruchtbare jaren
In 1859 verscheen Het dorp Stepantsjikovo en zijn inwoners. In 1861 volgden De vernederden en vertrapten en Aantekeningen uit het dodenhuis, naar aanleiding van zijn tijd in de werkkampen. Het eerste gedeelte van Aantekeningen... werd in september 1959 gepubliceerd in De Russische Wereld. In 1861 werd hij redacteur van het tijdschrift de Tijd, dat hij samen met zijn broer Michail had opgezet en uitgaf. In 1864 werd dat het tijdschrift Epocha. Zijn Dagboek van een schrijver verscheen in 1864 in afleveringen in dat laatste blad en van 1873-1874 in het blad De Burger, waar hij ook redacteur van was. In 1876 verscheen het dagboek voor het eerst in boekvorm.
