Communisme
Communisme is een concept, geïntroduceerd (maar niet uitgevonden) door Karl Marx en Friedrich Engels, waarbij er van uitgegaan wordt dat de mens zijn lot in eigen handen moet nemen waarbij er geen God, adel of bezitters van productiemiddelen nodig zijn. De mens kan zijn eigen wereld scheppen, en met die opvatting wordt aangesloten bij het post-christelijke tijdperk en de materialistische maatschappijvisie en het humanisme.Als tegenstrever van het communisme worden de kapitalisten gezien. De strijd tussen de klassen staat centraal: in de tijd van het begin van het industriële tijdperk de fabrieksbezitters aan de ene kant, en de uitgebuite arbeiders in de steden (die vanaf het platteland naar de steden waren getrokken) aan de andere kant. Marx meende hierin een nooit-aflatende klassenstrijd te zien, waarbij uiteindelijk via een revolutie gevolgd door een 'dictatuur van het proletariaat' (in Marx' opvatting is er onder het kapitalisme in economische zin een dictatuur van de kapitalisten) het communisme opgebouwd kon worden.
Overigens, het communisme moest daarbij volgens Marx twee fasen doormaken, waarbij de eerste fase vaak 'socialistisch' wordt genoemd. Vandaar het door elkaar gebruiken van socialisme en communisme wanneer er naar de toekomstige maatschappij wordt verwezen.
Als politieke stroming was het communisme (of marxisme) aanvankelijk onderdeel van wat toen nog de sociaal-democratie heette. Naar aanleiding van het besluit van een meerderheid van de sociaal-democratie om de oorlogsinspanningen voor de Eerste Wereldoorlog te steunen en dus mee te werken aan de massaslachting die volgde, splitste een grote marxistische groep zich af, onder leiding van Lenin.
Hij noemde de leden van deze stroming (verenigd in de Derde Internationale) 'communisten', om afstand te nemen van de overgebleven sociaal-democratie. Het communisme staat sindsdien voor een meer principiële stroming binnen het socialisme, dat nog het sterkst uitgaat van de ideeën zoals die oorspronkelijk door Marx waren opgesteld.
Aan de andere kant is er de sociaal-democratie, waar na het vertrek van de marxisten/communisten het idee heeft postgevat dat het kapitalisme hervormd dient te worden, in plaats van omvergeworpen. Tegenwoordig is de sociaal-democratie dermate ingepast binnen het kapitalisme, dat zelfs hervormingen niet meer het doel zijn.
De term 'socialisten' voor de sociaal-democratie is dan binnen het communisme ook niet meer op zijn plaats, en wordt nu gebruikt door niet-stalinistische marxisten, zoals trotskisten. Communisten die het stalinisme niet verwerpen, bestempelden de sociaal-democratie ook wel als 'revisionisme'.
Na de oktoberrevolutie van 1917 kwam in Rusland (nadien de Sovjetunie) een communistische partij (de bolsjevieken) aan de macht. Tot 1991 hebben ze het land geregeerd. Na de Tweede Wereldoorlog werden ook vele oost- en centraal-Europese landen door communisten bestuurd. Tegenwoordig zijn er nog communistische regeringen in onder meer China (alhoewel de Chinese economie zich toch weer meer in de richting van het kapitalisme beweegt), Noord-Korea, Cuba en Vietnam. In het westen wordt het communisme in deze landen meestal als mislukt beschouwd, vooral wegens de ernstige schending van de mensenrechten, maar ook vanwege een vaak sterk bureaucratisch gecontroleerd economisch systeem.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat tegenstanders dit als inherent aan het communisme zien, terwijl voorstanders het als een afwijking van het oorspronkelijke communistische idee zien. Belangrijkste voorbeeld van een voorstander van de laatste opvatting was Trotski. Zeker is dat het door Marx geprofeteerde socialisme niet bereikt is.
Communisten in Nederland:
- Fré Meis
- Marcus Bakker
- Ina Brouwer
- CPN (opgegaan in GroenLinks)
- NCPN
- Lenin, Trotski (later onder Stalin's regime verbannen), Stalin, Chroesjtsjov, Brezjnev in Rusland
- Fidel Castro in Cuba
- Mao Zedong in China
- Enver Hoxha in Albanië
- Tsjoe En Lai in Noord-Vietnam
- Kim Il Sung in Noord-Korea
- Nicolae Ceausescu in Roemenië
- Josip Tito in Joegoslavië
- Salvador Allende in Chili
- Pol Pot in Cambodja
- Sovjetunie
- DDR
- Albanië
- Roemenië
- Polen
- Tsjechoslowakije
- Hongarije
- Joegoslavië
- Bulgarije
- Mongolië
- Cambodja
